Höfuðborg vs. Landsbyggðin

Þessi grein er athyglisverð og er ég ósammála nánast hverju einasta orði. Tökum nokkur dæmi.

Vegna ranglætis í kjördæmaskipulagi og mismunandi vægis atkvæða þá hefur landsbyggðin ávallt haft sterkari rödd á Alþingi okkar Íslendinga.

Efnislega er þessi setning röng þar sem 34 þingmenn koma frá höfuðborgarsvæðinu en 29 frá landsbyggðinni. En látum það liggja milli hluta, þingmannafjöldinn er ekki í samræmi við fjölda íbúa og það var punkturinn sem Einar var að reyna segja. Með réttu ættu að vera sex þingmenn á Norðvesturkjördæmi en sextán í kraganum. Væri það sanngjarnt? Að sex þingmenn sinni kjördæmi sem spannar frá Hvalfjarðargöngum til Hofsós og gleymum ekki Vestfjörðum? Vissulega verður einnig að taka tillit til íbúafjölda en einhvern milliveg verður að fara.

Ansi margir af þingmönnum landsbyggðarinnar, sem eru flestir komnir yfir fimmtugt (meðalaldur landsbyggðarþingmanna er samkvæmt mínum útreikningum 55 ár), virðast líta á það sem sitt helsta hlutverk að
stöðva flótta fólks frá þeirra kjördæmum yfir á höfuðborgarsvæðið.

Aftur er ég ósammála. Meginhlutverk allra þingmanna er að skapa fólki, hvar sem það býr á Íslandi, sem bestar aðstæður til þess að lifa. Tækin til þess eru ekki mörg en þó er hægt að setja ríkisstofnanir út á land þar sem eftirspurn eftir atvinnu á Höfuðborgarsvæðinu eftir ríkisstörfum er ekki mikil. Fæðingarorlofssjóður á Hvammstanga og Innheimtustöð sekta og sakakostnaðar á Blönduósi eru góð dæmi. Annað tæki er að efla samgöngur og er til dæmis núna að sjá endan fyrir veg milli Akureyrar og Reykjavíkur án einbreiðra brúa. Landsbyggðarþingmenn eiga það vissulega til að gera vel fyrir sín kjördæmi og eru stundum full grófir í þeim efnum en hins vegar er það á ábyrgð allra þingmanna að sinna starfi allra landsmanna og stundum verða kjördæmapotararnir því að vera frekir og yfirgangssamir til þess að fá jafnvægi þarna á milli.

Aðgerðir þeirra hafa tvenns konar áhrif. Fyrir það fyrsta draga þær meiri pening til landsbyggðarkjördæma til ýmissa verkefna, hvort sem það er til vegaframkvæmda, atvinnuskapandi verkefna, færslna á stofnunum og öðru slíku. Og í öðru lagi felast áhrifin í því að gera höfuðborgarsvæðið meira óaðlaðandi sem kost fyrir fólk til að búa á. Hvort sem að seinni niðurstaðan er ætlunarverk þeirra skal ósagt látið.

Hvað á hann við með þessu? Að sjálfsögðu er það óhagkvæmt að sinna gatnagerð fyrir 2.000 manns heldur en 100.000. Ef hann vill að fjármunir ríkissins skiptist jafnt eftir íbúafjölda þá má þess vegna loka sjoppunni á Súðavík, Laugarbakka og Stöðvarfirði. Styrkir við þessi sveitarfélög þýða að sjálfsögðu að minni peningar fara til höfuðborgarinnar. En hvað á að gera? Flytja alla til Reykjavíkur? Og hvað þýðir “að gera höfuðborgarsvæðið meira óaðlaðandi”?

Hins vegar hafa aðgerðir síðasta tveggja samgönguráðherra verið nánast fjandsamlegar fyrir Reykjavík. Fyrir það fyrsta þá hafa þessir ráðherrar dregið ótrúlega lengi lagningu Sundabrautar. Þeir virðast engar áhyggjur hafa af þeim gríðarlegu tekjum sem tapast þegar að þúsundir höfuðborgarbúa þurfa að sitja í bílum sínum í mun lengri tíma en væri nauðsynlegur ef að Sundabraut væri staðreynd.

Hvernig á samgönguráðherra að geta tekið ákvörðun um eitthvað sem borgarstjórn hefur væflast með í kerfinu í fleiri fleiri misseri? Er það ytri leið? Eða innri? Gangnaleið? Brúarleið? Ég vil Sundabraut einnig og tel að hún geti bætt samgöngur til og frá borginni til muna. Hins vegar eru hendur samgönguráðherra bundnar, líklega þangað til stjórnarkreppunni í borginni lýkur.

Í öðru lagi hafa þessir tveir ráðherrar gert allt sem í þeirra valdi stendur til að festa flugvöllinn í Vatnsmýrinni í sessi. Byggingarlandið, sem flugvöllurinn liggur á, er verðmætasta byggingarland höfuðborgarinnar. Það sem meira er, þetta land er sennilega okkar besta og hugsanlega síðasta tækifæri til að búa til í Reykjavík heillandi borgarsamfélag og forðast þá niðurstöðu að Reykjavík verði eingöngu samansafn af úthverfum tengd saman með hraðbrautum.

Ég er samþykkur að færa flugvöllinn um leið og tryggt verður að sjúkraflug skerðist ekki við landsbyggðina. Og þá meina ég að þegar verið er að sækja slasaðan mann þá tefjist það flug ekki um eina sekúndu. Reykjavík er höfuðborg Íslands og hefur skyldur að gegna sem slík. Aðalsjúkrahúsið á Íslandi er staðsett í Reykjavík og er því mikilvægt að öryggi fólks sé í fyrirrúmi. Keflavík kemur því ekki til greina og heldur ekki Hólmsheiði.

Sennilega var það svo í kringum 1970 að fólk velti því í alvöru fyrir sér hvort það ætti að búa á landsbyggðinni eða í höfuðborginni. Í dag er það hins vegar svo að fæstir þeirra, sem hafa alist upp á höfuðborgarsvæðinu, hugsa til  landsbyggðarinnar þegar þeir ákveða hvar
þeir skuli búa.

Nei, alþjóðavæðingin og aðild okkar að EES hefur gert það að verkum að ungt fólk í dag horfir til allrar Evrópu þegar að það veltir því fyrir sér hvar það ætli að búa. Vel menntaður ungur Íslendingur getur sótt um vinnu í París, London, Róm, Kaupmannahöfn eða Madrid alveg einsog í Reykjavík. Þessar borgir bjóða uppá hlýrra loftslag, þróaðra borgarsamfélag, betri menntunarstofnanir, öflugra listalíf og svo framvegis og framvegis.

Ég er hálfpartinn orðlaus. Ég er landsbyggðarbarn en hef búið í höfuðborginni og er að flytja þangað eftir mánuð. Sunna er borgarbarn og líkar mjög vel á landsbyggðinni. Við getum bæði vel séð fyrir okkur að búa bæði í Reykjavík og úti á landi. Að stilla þessu upp svona, höfuðborg vs. landsbyggðin er tímaskekkja. Að það sé ekki hægt að stefna að byggja upp góða höfuðborg og góðar aðstæður á landsbyggðinni er ótrúlegt viðhorf. Ég spyr aftur, á landsbyggðarfólkið bara að flytja í borgina vegna þess að það er svo hagkvæmt fyrir þjóðarbúið?

Nei, það er þónokkuð af ungu fólki sem fer út á land í háskóla og framhaldsskóla. Jú það er meiri straumur til Reykjavíkur en þó er eitthvað um að fólk flytji út á land. Þessi vel menntuðu ungu Íslendingar sem Einar bendir á hefur þetta val um að fara til útlanda, vera í höfuðborginni eða fara út á land. Líklega er minna af tækifærum fyrir þessa einstaklinga út á landi en hvað með þá sem kjósa að mennta sig ekki? Er skynsamlegt að sleppa þeim alveg úr umræðunni? Mikið er af verkamannastörfum, bæði á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Erfiðara er fyrir þetta fólk að fara til útlanda og þar sem íbúðarverð í Reykjavík er hátt þá gæti það hugsað sér að kaupa sér einbýlishús úti á landi fyrir 10 milljónir og njóta þess að afborganir af fasteigninni lækki um helming.

En einnig þá dæmir ungt fólk hvar það mun búa út frá því hvað borgarsamfélagið býður uppá. Flestir Íslendingar virðast sækja í gamlar evrópskar borgir fremur en bandarískar bílaborgir. Hvers vegna reynum við þá að byggja upp bílaborg í Reykjavík? Af hverju er ekki meiri áhersla lögð á spennandi miðborgarlíf?

Reykjavík hefur í mínum huga marga kosti sem borg. Ég er alinn upp hér og flestir mínir vina búa hér. Hún býður uppá ótrúlega öflugt menningarlíf miðað við stærð, hvort sem það eru heimsklassa veitingastaðir, leikhúslíf eða tónlistarlíf. Það tekur mig einnig aðeins um hálftíma akstur að vera kominn á gott skíðasvæði, hér eru golfvellir innan borgarmarka, það er stutt í fjallgöngur og ótal aðra útivist sem að íbúa í London tæki marga klukkutíma ferðalag að nálgast.

En hún hefur líka á síðustu árum þróast í átt til bandarískrar bílaborgar, sem er ekki heillandi þróun.

Íslenskir stjórnmálamenn ættu að byrja að hugsa það hvernig þeir geti gert borgina að heillandi stað fyrir unga Íslendinga. Ef þeir gera það ekki, þá munu skæru ljós stórborganna í Evrópu verða sífellt meira heillandi fyrir ungt fólk hér á landi og við eiga það á hættu að missa okkar unga og hæfa fólk til stórborga í öðrum löndum.

Svo kemur niðurlagið og það er eins og skrattinn úr sauðaleggnum. Fyrir það fyrsta ætti hlutverk íslenskra stjórnmálamanna að hugsa hvernig þeir geti gert Ísland að heillandi stað, ekki eingöngu borgina. Engar lausnir koma fram nema með Vatnsmýrina og Sundabraut. Reykjavík er og verður bílaborg út af veðri og landslagi. Hægt væri að efla strætisvagnana en ekki er notkunin á þeim mikil.

Þess vegna skil ég ekki þennan pistil. Er það landsbyggðarpakkinu að kenna að Reykjavík sé bílaborg? Eða eru landsbyggðarþingmennirnir sökudólgarnir? Ég skal vera fyrsti maðurinn til að samþykkja að Reykjavík er ekki spennandi borg. Hins vegar er það ekki landsbyggðarpakkinu að kenna heldur stefnuleysi hjá Reykjavíkurborg. Vegaframkvæmdir eru gerðar með skammtímahugsun að meginmarkmiði. Hús við hringbraut eru rifin, hent er upp mislægum gatnamótum og þremur árum síðar eru allir ráðamenn óánægðir. Hús í miðbænum eru í niðurníslu og helsta markmið Reykjavíkurborgar er að þau séu rónaheld.

Hvernig væri að gatnagerð í Reykjavík myndi miðast við 50 ára stefnumótun? Jafnvel að fjöldi bíla á höfuðborgarsvæðinu tvöfaldist og búa til gatnakerfi eftir því? Það er ekki hægt að segja fólki að nota almenningssamgöngur nema með því að hafa bílastæði fá og rándýr. Eða með því að leggja skatta á bílaeign. Stefnumótun verður að fara fram, hvort eigi að stefna að fækkun bíla í Reykjavík og leggja skatta og tolla eftir því, eða efla almenningssamgöngur og jafnvel búa til lestarkerfi. Versta sem hægt er að gera er að standa í stað og hafa núverandi ástand.

En þá er svosum alltaf hægt að skella skuldinni á landsbyggðarpakkið.